İNSAN İLİŞKİLERİNİN GÖRÜNMEYEN TAŞIYICI KOLONLARI: SAYGI VE EMPATİ
Beşeri ilişkilerin sağlığı, sürdürülebilirliği ve kalitesi üzerine yapılan psikolojik ve sosyolojik araştırmalar; uzun vadeli güvenin, aidiyet hissinin ve sağlıklı iletişimin temelinde iki kritik unsurun bulunduğunu göstermektedir: Saygı ve empati.
Modern dünyada insanlar bilgiye her zamankinden daha hızlı ulaşabilmekte; ancak buna rağmen kişiler arası çatışmalar, yalnızlık hissi, kutuplaşma ve iletişim problemleri artmaktadır. Dünya Sağlık Örgütü (WHO) ve çeşitli psikoloji araştırmalarının ortaya koyduğu veriler; özellikle dijital çağda bireylerin “anlaşılmama”, “değersiz hissetme” ve “duygusal yalnızlık” hallerini daha yoğun yaşadıklarını göstermektedir. Bunun en temel nedenlerinden biri, insanların birbirlerini dinlemekten çok cevap vermeye, anlamaktan çok yargılamaya odaklanmalarıdır.
Amerikalı psikolog Carl Rogers, sağlıklı insan ilişkilerinin temelinde “koşulsuz kabul” ve empatik anlayışın bulunduğunu vurgulamıştır. Rogers’a göre bireyler, gerçekten anlaşıldıklarını hissettiklerinde savunma mekanizmalarını azaltmakta ve daha sağlıklı iletişim kurabilmektedirler. Benzer şekilde duygusal zeka kavramını popülerleştiren psikolog Daniel Goleman da empatiyi; liderlikten aile ilişkilerine kadar tüm sosyal alanlarda başarının temel belirleyicilerinden biri olarak tanımlamaktadır.
Saygı ise yalnızca nezaket göstermek değildir. Saygı; karşımızdaki insanın düşünce, duygu, sınır ve kişiliğinin meşru varlığını kabul edebilme olgunluğudur. Aynı zamanda yaş, cinsiyet, kıdem, statü, eğitim seviyesi ya da ekonomik özgürlük düzeyinden bağımsız olarak her bireyin diğerine göstermesi gereken temel insani tutumdur. Çünkü gerçek saygı; güce, makama veya çıkara göre değişen değil, insan olmanın değerine dayanan bir davranış biçimidir.
Özellikle farklı görüşlere tahammül edebilmek, demokratik kültürün ve medeni toplum yapısının en önemli göstergelerinden biridir. Sosyolojik açıdan bakıldığında; toplumsal kutuplaşmaların arttığı dönemlerde empati azalmakta, insanlar karşı tarafı “anlamaya çalışılan bir insan” değil, “yenilmesi gereken bir rakip” olarak görmeye başlamaktadır.
Harvard Üniversitesi’nde uzun yıllar yürütülen ve insan mutluluğu üzerine yapılan ünlü “Harvard Adult Development Study” araştırması da insanların yaşam doyumunu belirleyen en önemli unsurun maddi başarı değil, sağlıklı ve güven temelli insan ilişkileri olduğunu ortaya koymuştur. Araştırmayı yöneten psikiyatrist Robert Waldinger, güçlü insan ilişkilerinin hem fiziksel hem psikolojik sağlık üzerinde ciddi koruyucu etkiler oluşturduğunu ifade etmektedir.
Günümüzde özellikle sosyal medya ortamlarında saygı ve empati eksikliğinin çok daha görünür hale geldiğini düşünüyorum. İnsanlar ekranların arkasına saklandıkça; yüz yüze söyleyemeyecekleri sertlikte ifadeleri daha kolay kullanabilmekte, karşı tarafın duygularını göz ardı edebilmektedirler. Bu durum yalnızca bireysel ilişkileri değil, toplumsal huzuru da olumsuz etkilemektedir.
Oysa güçlü toplumlar; sadece ekonomik ya da teknolojik olarak gelişmiş toplumlar değildir. Gerçek anlamda gelişmiş toplumlar, birbirini dinleyebilen, farklılıklara rağmen birlikte yaşayabilen ve insan onuruna saygıyı koruyabilen toplumlardır.
Kanaatimce; insan ilişkilerindeki birçok sorunun temelinde iletişim eksikliği değil, empati ve saygı yetersizliği yatmaktadır. Çünkü insanlar çoğu zaman kendilerine ne söylendiğini değil, kendilerine nasıl hissettirildiğini hatırlarlar. İnsanın hayatında bırakılan en kalıcı iz; büyük sözler değil, hissedilen saygı ve anlaşılmış olma duygusudur.
Saygı ile
Serdar DURAT